قسمت دوم

برج ناقوس

  این برج بر روی ایوان دو طبقه ای متصـل به دیـوار جنوبی کلیسـا قـرار گرفته و دارای گنبدی به شکل هـرم و هشـت ضلعی است که برروی هشت ستون استوانه ای از سنگ سرخ با سر ستـون های زیبا استوار شده است.

پیشانی طاق های بین این ستون ها که پا طـاق گنبـد بـرج محسوب می شوند، بانقوش برجسته فرشـته ، صلیـب ،تـرنج ، ستـاره و گل هشت پر زینت یافته ودر سطح ایوان برج، قبوری از بزرگان آیین دین مسیح به چشم می خورد ودر دیوار ضلع شمالی این برج که بخشی از دیوار جنوبی کلیسانیز بشمار می آید ، تصاویر بر جسته ای از مریم مقدس و عیسای مسیح مشاهده می شود.

ودر صحن این قسمت از برج قبور متعددی از افراد سرشناس و بزرگ مسیحی دفن شده واین برج در زمان عباس میرزا نایب السلطنة فرزند فتحعلیشاه بازسازی و مرمّت گردیده است . لازم به توضیح است که اکنون این بخش از بنای کلسیا که چشم اندازی جالبی دارد با داربست های فلزی سر پا نگهداشته شده است وسقف ایوان دوم برج ، که در آستانه ی متلاشی شدن است ، در صورت عدم توجه و باز سازی فرو خواهد ریخت. برج ناقوس درکلیسا به منزله ی مأذنه ومسجد می باشد.

نمازخانه

نمازخانه بخش دیگری از کلیسا می باشد که در مساحتی به حدود 16 در 21 متربناگردیـده است. با ورود به فضای داخلی آن ، روزهای باشکـوه گذشته آن راکمتـر می توان تصـوّر نمود . استفـاده ی مرمّت گران از اسباب و امکانات دنیای مدرن امروزی که به منظور احیای عظمت دیرین آن انجام می گیرد ، باشیوه معماری و سبک بسیار قدیم آن همخوانی ندارد . روشـن کـردن دالان ها باچـراغ برق و سیم کشی و نصـب پـریـزهای بـرق بر روی دیوارهای بسیار کهـن که چندین صـد سال از قدمـت آن می گـذرد ، از شکـوه و ابهت تاریخی آن کاسته است.درب ورودی نماز خانه در وسط دیوار ضلع غـربی آن با عـرض 40/1 مترو با ارتفـاعی2متر(ازنمای داخلی 30/2 متر) ساخته شده است . این در به نام « در هزار تکه» نیز معروف است و گمان می رود این انتساب به خاطر آن است که در ساختن ایندر از صدها قطعه چوب و گل میخ های فلزی مدوّر استفاده شده است. و در روی آن منبّت کاری با تزئینات بسیار زیبا انجام گرفته و طرح آن از دهها گل وستاره هشـت پر است که در داخل خانه های هشت ضلعی متقارن قرار گرفته اند.این درب ورودی نماز خانه از جنس چوب ساخته شده و یک لنـگه می باشد و روی محـور پایه جنوبی حرکت می کند و تصـوّر می شود که از آثار چوبی اوایل دوره قاجاریه یا صفویه باشد.

حجّــاری پایه ها و طـاق نماها و زنجیــره های جـوانب و مقــرنس کاری ها و تـزئینـات طــاق سردر، درنوع خود بدیــع وزیبا ست. مقـرنس کاری های سـر در و نقـوش بر جستـه اطـراف آن بـه طـرزی ماهرانه طـرح گردیده که بی تردید از شاهکارهای هنری ایران و جهان به شمارمی آید. بالای طاق مقرنس و بالاتر از همه ی طاق نماها دیوار غربی رازنجیره ی عریض زیبایی زینت داده است.

نقش هایی برجستـه از مریــم مقـدّس ( س) و حجّاری هایی بر روی تمامی دیوار های ساختمان نماز خانه و ایوان و برج ناقوس و اطراف محراب کلیسا مشاهده می شود. در دیوار شرقی نماز خانه دریچه ای به شکل صلیــب درمیـان سنگ های حجّـاری شـده قرار گرفته وپرده ای سرخ رنگ با نقاشی های دلپذیر از داستان های کتاب مقدس انجیل ، دیواره های نماز خانه در بر گرفته است.



  
در دیواره های داخل و خارج کلیساصدهاکتیبه و سنگ نوشته به زبان ارمنی به چشم می خورد که اگر این کتیبه ها به زبان فارسی ترجمه گردد، بسیاری از حقایق مکتوم این بنا اعم از : تـاریـخ دقیـق بنــا و سازندگان آن و اخبار مربوط به اقوامی که در این دیار میزیسته اند ، آشکار خواهد شد. بنا به قولی، اکثر این نوشته ها که درآنها طرح صلیب هم به چشم می خورد ، در سالها وقرنهای گذشته به صورت یادگارنوشته شده و در دیوارهای ساختمان کلیسا نصب گردیده است و دربین این همه کتیبه و سنگ نوشته حتّی یک آیه هم از کتاب مقدّس انجیل وجود ندارد. در بخش ورودی نمازخانه تعدادی مقبره با سنگ نوشته هایی به زبان ارامنه وجود داردکه به جز یکی دو مورد نوشته های آن ها مشخص نیست و قدمت این مقبره ها به بیش از سه هزار سال می رسد.

دراین کلیسـای سنگـی ، فقـط یک سنـگ نـوشتـه بـه زبـان فـارسـی وجــود داردکـه با خــط زیبــــای نستعلیــق بر روی چند لوح سنگی مربعی شکل نوشته شده و در مجموع به صورت یک نیم دایره که اطراف آن مقرنس کاری شده در بالای درورودی و زیر طاق مدخـل کلیسـا نصـب گردیـده ومـربـوط بـه ســال 1246قمری (1860میلادی ) می شود . مطالب حک شده در این سنگ نوشته حکایت از آن دارد که عباس میـرزا نایـب السلطـنة فرزند فتحعلی شاه قاجار ، روستای دره شام جلفـا را از محبعلـی بیـگ نخجــوانی بـه قیمـت سیـصـد تـومـان خـریـداری نمـوده و درآمـد حاصـل از آن را بـه کلـیسـای سنــت استپـانـوس و اوجاق دانیال وقف کرده است و دو کتیبه که درطرفین درب ورودی نمازخانه به زبان ارمنی نوشته شده ترجمه همان لوح فارسی می باشد.

مطـالـب درج شده در این سنگ نوشته بشرح ذیل می باشد:

بسـم الله الـرّحمـن الـرّحیـم و هـو قـدیــم درعصرسلطنت اعلی حضـرت قـدر قدرت ، قضـا تؤامان ،سکنـدر حشمت،دارا دربان ، نواب اشرف ، حضرت نایب السلطنة العلیة ، عبـاس میـرزا ، ارواحنـا فـداه
که خلـف ارشــد نـامـــدار جم جـاه ، ظل الله ، فتحعلیشاه قاجار است ابقی الله عمره و سلطنة و ادام الله ملکـه که مرحمـت بینهایت در باره کمترین دعاگـو سرکیـس ولـد استپــان خلیفه جلفای من قراءنخجـوان داشت ، و گویا که حسن خدمـت کمترین در پیشگـاه حضـور والا جلــوه گر شده بود ، بنابر این قـریه دره شام را در تاریخ سنه 1246 به این کمتـرین که دعا گـوی دولت ابـد مدت شـاهی بـودم تیـول مرحمـت فــرمـودندکه صرف اوجاق دانیـال (ع) نمـایم و دعــا گـوی عمــر و دولــت شــاه وشاهـزاده و امیـر زاده ها باشم. در تــاریـخ سنــه 1246 قـریــه دره شـام را از عـالیجـــاه محبعـلی بیـگ نخجـوانی به مبلغ سه صـد تومان گـرفتـه ، وقف اوجـاق دانیــال (ع) ساختیم، که هر کس در این مقـام مبارک بعـد از این خلیفـه بوده باشداولاً به دولت شاه ایران واجب است دعا نماید. ثانیاً لعنت خدا و نفرین رسول بر آن کس شود کــه ایـن قـریـه رابفـروشد و یا به بیـع گذارد وصرف اوجاق ننماید.

کتبه علی اشرف نخجوانی سده 1247



تاريخ : چهارشنبه ٢٠ آبان ۱۳۸۸ | ٤:٠٦ ‎ب.ظ | نویسنده : مرتضی شیخ بگلو | نظرات ()