کلیسای سنت استپانوس Saint  Stephanus Church(1) – 1

قسمت اول

 

با ارس همراه میشویم ، ارس زیبا و باعظمت که امروزه بعنوان خط مرزی ایران با جمهوری آذربایجان مورد احترام ساکنان دو طرف آن است . ارس راهمیشه دوست داشته و دارم  .در جای جای ادبیات و قصه های  پدرانمان ارس جایگاه ویژه ای را داشته است . ارس یا همان آراز روزی روزگاری از داخل خاک وطنم جاری بود و چه نغمه های دلنشینی را مادر بزرگ های مان از صدای پر تلاطم آب  های خروشانش برایمان سروده اند .از دیدن دوباره آن دلم می گیرد ، دلم بر ملتی تنگ میشود که روزی جز ء ما بودند و امروزه از ما جدا افتاده اند و ارس خط جدائی ما شده است !!

به موازات ارس از سمت شهرک سد ارس بطرف کلیسای سنت استپانوس میرویم ، جاده واقعا زیبا و غیر قابل وصف می باشد .

 بعد از طی 30 کیلو متر به کلیسا میرسیم . محوّطه ورودی کلیسا که سربالایی نسبتاً تندی است محل توقّف خود روها می باشد . ودر اولیّن نگاه ، در ارتفاعی بالاتر گنبــد سنگـی کلیسـا از میان درختـان بلنــد، خـود نمایی می کنـد. بعد از طی یک پیچ کوتاه سنگلاخـی که درمیانـه ی آن دروازه سنگی گنبدی شکل با ارتفاع 5 متروبا عرض70/5 مترکه در طرفین آن بـرجـک های استـوانه ای است ،کلیسای سنت استپانوس حودنمائی می کند. نماو شکل ظاهری کلیسا به جهت مغــرب است و در مقابل آن محوطه ای پوشیده ازدرختـان تنــومند می باشد ودر میان این محوطه، استخـری بزرگ برای ذخیره یآب و مکان هایی برای استـراحت مراجعیــن ساخته اند. فضـای اطــراف کلیــسارا درختــان بزرگ و قدیمی تـوت، گـردو، انجیر ، بادام ، گیلاس،زرد آلو ودرختان جنگلی و ...  
پوشانده که لطافـت و زیبایی خاصی به ساختمان کلیسا بخشیده است.

حصــار سنگـی دور تادور بنا را احـاطـه کرده است.این حصـار ، بـارویی بلنـد با هفـت بـرج نگهبانی و پنـج پشـت بند استوانه ای سنگی شبیه دژهای محکم دوره ساسانی و قرون نخستین اسلام بوده است.

از روی تابلو راهنمای ورودی تاریخچه آن را مرور میکنیم. این بنای عظیـم و دیدنی در 17 کیلومتری غرب شهر جلفا (در مسیر جاده ی مرزی جلفا- سدّ ارس ) و به فاصله ی سه کیلو متری کرانه یجنــوبـی رود ارس ، در آغـوش گـرم و با صفـــای کوهستـان و در میـان درّهی سر سبـز شام با قدمتی بیـش ازهــزار سـال آرمیـده است.این کلیسـا به عـلّت قـرار گـرفتـن در روستـای متـروکـه ی شـام ، با همیــن نــام نیـز خـوانـده می شود ودر زبان مردمان محل این مکان را اغلب بانام کلیسای خرابه می شناسند.

نام اصلی این کلیسا از « استپانوس » که یکی از حواریون حضـرت عیسی (ع) و نخستین شهید تبلیغ در راه مسیحیّـت بوده ، اقتبـاس گـردیده است . وجـود کلیسـا دراین منطقـه حاکی از آن است که ساکنـان اولیــّه اطـراف کلیسا ارمنـی بـوده اند که بعـد از آغــاز جنـگ جهـانی اوّل از ایـن منطقـه به منـاطـق دیگـرمهاجرت نموده اند . این کلیسا هر سال در یک روز خاصّی( این روز بر اساس نظر شورای ارامنه تعیین می شود ) مرکز گرد همایی مسیحیان جهان می گردد که با زیارت این مکان و با روشن کردن شمع به نیایش و راز و نیـاز می پردازند.بسیاری از ارامنه اعتقـاد بر این دارند که سنگ بنای این کلیسا توسط یکی ازدوازده حواریون حضرت عیسی (ع) بنا نهاده شده واز نظر آنان این مکان فوق العاده اهمیّت دارد.

سنت استپانوس یا سنت استفان اولین شهید راه مسیحیت است که در ۲۶ دسامبر سال ۳۶ میلادی در اورشلیم توسط یهودیان سنگسار شد .

درباره تاریخ بنای کلیسا، اظهارات گوناگونی ابراز شده‌است. عده‌ای آن را از بناهای اوائل مسیحیت، می‌دانند برخی چون تاورنیه بنای آن را به دوره صفویه نسبت می‌دهند. در حالی که شیوه معماری بنا، مصالح ساختمانی و تزئینات مفصل و زیبای آن مؤید این مطلب است که کلیسا همانند و هم زمان با کلیساهائی چون طاطائوس در بین قرن چهارم تا ششم هجری (دهم تا دوازدهم میلادی) ساخته شده است و سبک معماری آن تلفیقی از شیوه‌های مختلف معماری اورارتو، اشکانی و رومی است که بعد از به وجود آمدن بناهای شگرف سنتاچمیادیزین، طاطائوس و آختامار و سنت استپانوس به شیوه معماری ارمنی شهرت یافت.

 محل ورود به کلیسا از وسط دیوار غربی تعبیه شده با دری به عرض یک و نیم و با ارتفاع دو ونیم متـر،از جنس چوب که آهن کوبی شده است و به حیـث ظـاهـر شبیـه دروازه ی
 
دژهای دوران صفـویّه و قـاجاریّه می باشد و پایه های طرفیـن دروازه و بالای آنهمه از سنـگ تـراش ساخته شده و حجـّّاری ها و نقـش های دقیقـی دارد. قسمتی از سنگ های تـراش بالای طـاق فـروریخته، امّا طـاق و قسمت های پایین ترهنوز سالم مانده است. نقـش بر جسته ای از حضـرت مـریـم ( س) و کودکی حضـرت عیسـی ( ع ) در پیشانی طاق نما، کـنده شده است که طـرحی زیبـا و جالـب وحالتـی گیــرا دارد .

دروازه ورودی کلیسا به دالان باریکی بـاز می شود که از جهت جنوب منتهی به دیـر و ازجهت جنوب منتهی به صحـن کلیسا و ازجهت شـرق منتهی به انبار علوفه و اصطبل حیوانات می گردد و هر سه قسمت در سطحی بالاتر از سطح دالان قرار گرفته اند.بنای کلیسا از سنگ ساخته شده و از سه قسمت مشخـص بـرج نـاقـوس، نمـاز خـانه واجـاق دانیـال تشکیل گردیده است که به تشریح جزئیّات آن میپردازیم .



تاريخ : دوشنبه ۱۸ آبان ۱۳۸۸ | ٩:۱۳ ‎ب.ظ | نویسنده : مرتضی شیخ بگلو | نظرات ()