میدان تیان آن من پکن

 

 

بازدید از دیدنی های شهر پکن بدون دیدن میدان "تیان آن من" بی معنی خواهد بود. این میدان بزرگترین میدان جهان است و دقیقاً در مرکز شهر پکن قرار دارد. تیان آن من به معنای دروازه صلح آسمانی، در دوران امپراتوری سلسله مینگ و چینگ نقش دروازه های ورودی شهر ممنوعه را بازی می کرد و مردم عادی در آن زمان اجازه ورود به این میدان را نداشتند. پس از تاسیس جمهوری خلق چین و فروپاشی امپراتوری، ساختمان های دیگری در این میدان احداث شد. حال، شهر ممنوعه در شمال، آرامگاه مائو در جنوب، مجلس ملی چین با 10000 نفر نماینده و موزه ملی و تاریخ به ترتیب در غرب و شرق این میدان قرار دارند. در وسط میدان نیز یک بنای یادبود قهرمانان ملی قرار دارد و نام آنها روی آن حک شده است.

سالن مجلس ملی نمایندگان خلق

این عمارت که در جناح غربی میدان "تیان آن من " در بیجینگ واقع است ، مکان فعالیتهای سیاسی ودیپلماتیک مقامات رهبری کشور و مردم و نیز یکی از عمارات مهم نمونه چین میباشد.سالن مجلس ملی نمایندگان خلق که مساحت ساختمان آن بیش از 170هزار متر مربع است ،در سال 1959احداث گردیده که در آن بیش از 100سالن و اطاق جلسه وجود دارد و هر یکی ازآنها ویژگی خود را دارد. این عمارت با پیش آمدگی لبه بام ساخته شده با کاشی های سبزو زرد فام ،با ستونهای بلند و صحنه مرمری و بناهای بلند در اطراف ، شکوه و جلال بی همتائی از خود نشان میدهد و با میدان "تیان آن من" یک نقاشی پرشکوه و زیبای شگفت آنگیزو دیدنی را تشکیل میدهد.از نظر سبک معماری ، در سازندگی این سالن نه تنها ایده سنتی طراحی حفظ شده بلکه چکیده معماری خارجی نیز مستفید گردیده است . هر گوشه از میدان را که نگاه می کنید پر از گل است. برخی از این گلکاری ها دائمی و برخی دیگر به خاطر المپیک انجام شده است. روزشمار شروع المپیک که دولت چین 4 سال پیش آن را در گوشه ای از ساختمان موزه ملی نصب کرده نشان دهنده زمان باقی مانده المپیک پکن می باشد.رسیده ایم جلوی مهمترین قسمت میدان، یعنی شهری که 24 امپراتور چین به مدت 500 سال در آن زندگی و بر مردمی حکومت کردند که اجازه ورود به این شهر را اصلا نداشتند. شهر ممنوعه.

اعتراضات میدان تیان آن من در سال 1989 رشته ای از تظاهرات بود که به رهبری دانشجویان، روشنفکران و فعالان کارگری در جمهوری خلق چین در فاصله 15 آوریل تا 5 ژوئن 1989 اتفاق افتاد. اگرچه این اعتراضات فاقد علت یا رهبری واحد بود، شرکت کنندگان در آن به طور کلی نسبت به حکومت حزب کمونیست چین معترض بودند و اعتراضات آنان از انتقادهای جزئی تا استقرار دموکراسی کامل و آزادیهای گسترده تر را در بر می گرفت. گرانیگاه تظاهرات میدان تیان آن من در پکن بود اما تظاهرات وسیعی در همه شهرهای چین از جمله شانگهای صورت گرفت که در سرتاسر مدت داعتراضات شکل آرام خود را حفظ کرد. در پکن، یورش نظامی دولت بر معترضان منجر به کشته و زخمی شدن شمار زیادی از شهروندان شد. به دنبال این اعتراضات، دولت چین اقدام به دستگیری گسترده به منظور سرکوب معترضان و حامیان آنها و تهاجم نظامی به سایر اعتراضات در سراسر چین و ممنوعیت فعالیت رسانه های خارجی در کشور و کنترل شدید پوشش خبری در رسانه های خلق چین کرد. اعضای حزب که نسبت معترضان اظهار همدردی کرده بودن پاکسازی شدند و چندین عضو برجسته تحت بازداشت خانگی قرار گرفتند از جمله دبیرکل حزب، ژائو زیانگ. سرکوب خشونت آمیز اعتراضات میدان تیان آن من، محکومیت گسترده و بین المللی دولت خلق چین را به دنبال داشت.خارج از چین اغلب از این رویداد تحت عنوان مکان وقوع آن: میدان تیان آن من در پکن نام برده می شود.

از 1978 دنگ شیائوپینگ، رشته ای از اصلاحاات اقتصادی و سیاسی را آغاز کرده بود که به پیاده سازی تدریجی اقتصاد بازار و اعطای برخی آزادیهای سیاسی منجر شد که موجب بازتر شده نظام ایجاد شده توسط مائو زدونگ شد. در آغاز سال 1989 این اصلاحات موجب بروز نارضایتی در دو دسته از مردم شده بود.گروه نخست دانشجویان و روشنفکران بودند که اصلاحات را ناکافی و چین را نیازمند اصلاح نظام سیاسی می دانستند .علاوه بر این این گروه شاهد آزادیهای سیاسی بودند که تحت عنوان "گلاسنوست" توسط میخاییل گورباچف [در شوروی] ایجاد شده بود.دسته دوم، شامل کارگران صنایع شهری، کسانی بودند که گمان می کردند اصلاحات بیش از حد مورد نیاز بوده اند. تقلیل کنترلهای اقتصادی موجب بروز تورم و بیکاری شده بود که معاش آنان را در معرض خطر قرار داده بود.

منشأ اصلی اعتراضات 1989 در میدان تیان آن من مرگ دبیرکل سابق حزب، هو یائوبانگ بود. "استعفا"ی هو یائوبانگ از منصب دبیرکلی حزب کمونیست چین در 16 ژانویه 1987 اعلام شده بود. درخواستهای صریح او برای اصلاحات پرشتاب و تفکر باز او درباره افراطی گری مائوئیستی، بدنبال اعتراضات دموکراسی خواهانه دانشجویی 1986-1987 او را به یک قربانی مناسب در نظر دنگ شیائوپبنگ مبدل کرده بود. به همراه این استعفا اقرارنامه تحقیرآمیزی بود که به دستور کمیته مرکزی حزب کمونیست منتشر گردید. مرگ ناگهانی هو یائوبانگ در اثرحمله قلبی در 15 آوریل 1989 فرصت مناسبی را در اختیار دانشجویان قرار داد تا بار دیگر حضور به هم رسانند نه تنها برای بزرگداشت دبیرکل فقید بلکه برای آنکه خواست خود را مبنی بر نقض حکم صادره علیه او اعلام دارند و در ضمن توجه همگان را به اعتراضات دموکراسی خواهانه 1986-1987 و نیز اعتراضات "دیوار دموکراسی" در 1978-1979 جلب کنند.

اگرچه اعتراضات اولیه را دانشجویان و روشنفکران با اعتقاد به عدم کفایت اصلاحات و لزوم رفرم در نظام سیاسی چین اغاز شده بود، آنها توانستند بسرعت حمایت کارگران صنایع را اعتقاد به افراط در اصلاحات داشتند، نسبت به خود جلب کنند. علت این اتحاد آن بود که رهبران اعتراضات بر موضوع فساد که فصل مشترک دو گروه بود تمرکز کردند. علاوه بر این دانشجویان توانستند به الگوی سنتی چینی از روشنفکر ازخود گذشته ای که حقیقت را به قدرتمندان اظهار می کند، تمسک پیدا کنند.برخلاف اعتراضات تیان آن من در 1987 که تنها دانشجویان و روشنفکران را دربرمی گرفت، قیام 1989 به دلیل تورم و فساد فزاینده، توانست حمایت کارگران شهری را به خود جلب کند. در پکن شمار فراوانی از مردم از آنها پشتیبانی کردند. آمار معترضین در شهرهای بزرگ دیگر چین مثل "اورومکی"، "شانگهای" و "چونگ کینگ" و بدنبال آنها در هنگ کنگ، تایوان و جوامع چینی امریکای شمالی و اروپا نیز به همین ترتیب افزایش یافت.

در چهارم مه نزدیک به 100000 دانشجو و کارگر در پکن راهپیمایی کردند و خواستار مطبوعات آزاد و نیز گفتگوی رسمی نمایندگان منتخب دانشجویان با مسؤولان شدند. دولت پیشنهاد گفتگو را نپذیرفت و اعلام کرد تنها با اعضای منصوب سازمانهای دانشجویی مذاکره خواهد کرد. در سیزدهم مه، دو روز پیش از بازدید رسمی میخاییل گورباچف رهبر اصلاح طلب شوروی که با تبلیغات وسیع همراه بود، دسته های عظیمی از دانشجویان میدان تیان آن من را تسخیر و ضمن شروع اعتصاب غذا، بر خواسته های خود مبنی بر پس گرفتن اتهامات وارد شده در "روزنامه خلق" و پذیرش گفتگو با نمایندگان منتخب دانشجویی اصرار ورزیدند. صدها دانشجو در اعتصاب غذا مشارکت و هزاران دانشجوی دیگر و بخشی از مردم پکن نیز به مدت یک هفته آنها را همراهی کردند.

اعتراضات و اعتصابات در بسیاری از دانشگاههای سایر شهرهای چین آغاز شد و دانشجویان بسیاری برای ملحق شدن به تظاهرات رهسپار پکن شدند. به طور کلی تظاهرات میدان تیان آن من به شکلی منظم برگزار شد؛ دانشجویان روزانه از مراکز آموزشی در مناطق مختلف پکن اقدام به راهپیمایی می کردند و به نمایش یکپارچگی خود از طریق تحریم کلاسهای درس و نیز بسط مطالبات خود مبادرت می ورزیدند. آنها در طی راهپیمایی خود بسوی میدان سرود جهانی سوسیالیستها “The Internationale” را می خواندند. حتی دانشجویان در یک اقدام تعجب برانگیز پلیس را برای دستگیر کردن سه مرد اهل استان "هونان" از جمله "یو دونگیو" که به تصویر بزرگ مائو در سمت شکالی میدان مرکب پرتاب کرده بودند، یاری رساندند و بدینوسیله احترام خود را نسبت به دولت به نمایش گذاشتند.

سرانجام دانشجویان به این نتیجه رسیدند که برای استوار ماندن جنبش و جلوگیری از تضعیف حرکت، اعلان اعتصاب غذا ضروریست. این تصمیم یکی از لحظات تعیین کننده در مبارزه آنان بود. اعتصاب غذا در مه 1989 آغاز شد و با مشارکت بیش از یکهزار تن گسترش یافت. اعتصاب غذا موجب افزایش حمایت عمومی از دانشجویان شد و عامه مردم پکن به یاری اعتصاب کنندگان شتافتند؛ نپذیرفتن خوراک و نترسیدن از کیفرهای دولتی موجب شد تا شاهدان باور کنند که دانشجویان به دنبال مطالبات صنفی خود نیستند بلکه در حقیقت خود را فدایی عموم مردم چین کرده بودند.

جمله "ما پیر شده ایم و دیگر برایمان اهمیتی ندارد" از آن پس نقل محافل شد. بازدید ژائو از میدان آخرین ظهور او در میان مردم بود.
تلاشهای نسبتاً موفقیت آمیزی برای مذاکره با دولت که در "ژونگ نان های" مقر حزب کمونیست و مجتمع رهبری قرار داشت صورت گرفت. همزمان با بازدید میخاییل گورباچف، رسانه های خارجی فراوانی در چین حضود داشتند. این رسانه ها، اعتراضات را تحت پوشش خبری وسیع قرار دادند که با استقبال تظاهرکنندگان همراه بود اما به موفقیت آنها در تحقق اهدافشان خوش بین نبودند. در اواخر روزهای تظاهرات، تندیس الهه دموکراسی در میدان نصب شد و به عنوان سمبل اعتراضات به نظر بینندگان تلویزیونها رد سراسر جهان رسید.
در آغاز کمیته دایمی پولیتبورو (شورای عالی سیاستگذاری در حزب کمونیست) و اعضای ارشد حزب (مقامات سابق دولت و حزب که بازنشسته اما صاحب نفوذ بودند) امیدوار بودند که تظاهرات بسرعت خاتمه یابد و اجرای یک رشته اصلاحات و رسیدگی های ظاهری رضایت معترضین را تأمین خواهد کرد. آنها تمایل داشتند که حتی المقدور از خشونت اجتناب کنند و لذا در ابتدا کوشیدند با اتکا به دستگاه عریض و طویل حزب، دانشجویان وادار به ترک تظاهرات و بازگشت به کلاسهای درس کنند. یکی از موانع اصلی در برابر اقدام جدی، آن بود که حتی بسیاری از رهبران حزب از مطالبات دانشجویان بویژه مسأله فساد، جانبداری می کردند. اما یک مشکل عمده آن بود که مجموعه معترضین را افرادی با دیدگاههای گوناگون تشکیل می دادند و لذا دولت بدرستی نمی دانست که به چه طرفی باید مذاکره کند و مطالبات آنها در حقیقت چیست. آشفتگی و عدم تصمیم گیری در میان اعتراض کنندگان به دولت نیز سرایت کرده بود. رسانه های رسمی، این آشفتگی را در عناوین خبری "روزنامه خلق" گاه با اظهار همسویی با دانشجویان و گاه با محکوم کردن آنان منعکس می کرد.در میان سران، دبیرکل حزب "ژائو زیانگ" بشدت خواستار برخورد مسالمت آمیز با تظاهرکنندگان بود در حالی که "لی پنگ" از برخورد شدید جانبداری می کرد. سرانجام، تصمیم برخورد شدید با تظاهرات، توسط عده ای از اعضای ارشد حزب که پایان حکومت تک حزبی را بازگشت به هرج و مرج دوره انقلاب فرهنگی می دیدند، اتخاذ گردید. اگرچه اغلب این افراد حائز مناصب رسمی نبودند اما سرنخ ارتش را در دست داشتند. دنگ شیائوپینگ ریاست کمیته مرکزی نظامی را بر عهده داشت و از اختیار اعلام حکومت نظامی برخوردار بود؛ یانگ شانگ کون رئیس جمهور خلق چین بود که اگرچه طبق قانون اساسی سال مصوب 1982 یک مقام تشریفاتی بود اما فرمانده رسمی کل قوای مسلح شمار می آمد. اعضای ارشد حزب طولانی شدن تظاهرات را تهدیدی علیه ثبات کشور می دانستند. دانشجویان از سویی ملعبه طرفداران لیبرالیزم طبقه متوسط قلمداد می شدند که در پشت صحنه، سرنخها را در دست داشتند و از سوی دیگر ابزار دست برخی عناصر حزب به شمار می آمدند که به دنبال جاه طلبی های خود بودند.

قیام میدان تیان آن من مفهوم آزادسازی سیاسی را که در اواخر دهه 1980 مورد علاقه عموم بود، خاموش کرد. در نتیجه بسیاری از طرح‌های اصلاحات سیاسی که در طول دهه 1980 مطرح شدند به بوته فراموشی سپرده شدند. اگرچه از آن پس آزادیهای فردی اندکی افزایش یافت اما گفتگو درباره تغییرات ساختاری در دولت و نقش حزب کمونیست چین همچنان یک تابوست.
علی رغم انتظار غرب مبنی فروپاشی زودهنگام جمهوری خلق چین و جایگزینی جنبش دموکراسی چین، در آستانه سده 21ام همچنان حکومت در کنترل مطلق حزب کمونیست باقی ماند و جنبش دانشجویی که در تیان آن من آغاز شده بود گرفتار بی نظمی کامل شد.
در هنگ کنگ، قیام میدان تیان آن من به این نگرانی دامن زد که دولت چین به تعهدات خود در قبال یک کشور ـ دو نظام در آستانه انتقال مجدد به چین در 1997عمل نخواهد کرد. یکی از عواقب این نگرانی، تلاش فرماندار جدید "کریس پتن" برای گسترش اختیارات شورای قانونگذاری هنگ کنگ بود که منجر به بروز تنشهایی در رابطه با دولت چین شد.پیش از قیام براساس قانون اساسی 1982، ریاست جمهور عمدتاً یک مقام تشریفاتی بود. بر اساس قرارداد، قدرت میان رئیس جمهور، نخست وزیر و دبیرکل حزب کمونیست که افراد مختلقی بودند تقسیم شده بود تا از زیاده رویهای ناشی از دیکتاتوری از نوع مائو جلوگیری شود. اما پس از آنکه "یانگ شانگ کون" از قدرت ذخیره خود به عنوان فرمانده کشور برای تحریک ارتش استفاده کرد، ریاست جمهور دوباره از قدرت واقعی برخوردار شد. در نتیجه، رئیس جمهور با دبیرکل حزب یکی و به قدرت برتر کشور تبدیل شد.
در 1989 نه ارتش چین و نه پلیس پکن، هیچکدام ادوات ضدشورش کافی مثل گلوله های پلاستیکی و گاز اشک آور که عموما در کشورهای غربی برای مقابله با شورشها مورد استفاده قرار می گیرد، در اختیار نداشتند. پس از قیام میدان تیان آن من، پلیس ضدشورش در شهرهای چین به ادوات غیرکشنده برای کنترل شورشها مجهز شدند.

قیام تیان آن من موجب قطع روند اصلاحات اقتصادی نشد. به طور مثال درست پس از قیام، محافظه کاران درون حزب کمونیست کوشیدند برخی اصلاحات بازار آزاد را که تحت لوای اصلاحات اقتصادی انجام شده بود برچینند و کنترلهای دولتی را احیا کنند. اما این تلاشها با مقاومت سرسختانه استانداران روبرو شد و در اوایل دهه 1990 بدنبال فروپاشی اتحاد شوروی و سفر دنگ شیائوپینگ به جنوب، بکلی شکست خورد. تداوم اصلاحات منجر به رشد اقتصادی در دهه 1990 گردید و سبب شد دولت حمایت عمومی را که در 1989 از دست داده بود دوباره به دست آورد. علاوه بر این هیچ یک از سران وقت دولت نقش مهمی در اخذ تصمیم حمله به تظاهرکنندگان نداشتند و یکی از شخصیتهای برجسته رهبری نخست وزیر "ون جیابائو" دستیار "ژائو زیانگ" و مسی بود که او را در ملاقات با معترضین همراهی کرده بود. امروزه، پیشرفت در برخی بخشهای اقتصادی موجب بهبود وضع زندگی بسیاری از مردم چین شده و فضای اقتصادی باز شده و دسترسی به کالاها تسهیل شده است.
رهبران قیام تیان آن من قادر به ایجاد یک جنبش یا ایدئولوژی واحدی نبودند که بتواند تا اواسط دهه 1990 دوام بیاورد. بسیاری از رهبران دانشجویی به طبقه نسبتاً مرفه جامعه تعلق داشتند و در نگاه مردم عادی دسترس ناپذیر به نظر می رسیدند. بعضی از آنها سوسیالیست بودند و هدف آنها بازگرداندن چین به مسیر سوسیالیستی بود. بسیاری از سازمانهایی که به دنبال تیان آن من ایجاد شده بودند بسرعت و به دلیل اختلافات درونی مضمحل شدند. بسیاری از جوانان چینی امروزه بواسطه رشد قدرت کشور، برای توسعه اقتصادی، ملی گرایی، احیای اعتبار چین در امور بین المللی و مشکلات موجود دولت در اموری مانند وضعیت سیاسی تایوان یا اختلاف با ژاپن درباره جزایر دیائویو اهمیت بیشتری قایل هستند.
در دیدگاه روشنفکران چین، اثرات قیام تیان آن من موجب بروز شکاف بین نسلها شده است. روشنفکرانی که در هنگام قیام در دهه سوم زندگی خود بودند، نسبت به دانشجویان جوانتر که پس از آغاز اصلاحات دنگ شیائوپینگ متولد شده اند، تمایل کمتری به حمایت از دولت جمهوری خلق چین از خود نشان می دهند.
در میان کارگران بخش صنعت، ادامه اصلاحات اقتصادی در دهه 1990 از یک سو موجب بالاتر رفتن استاندادهای زندگی و از سوی دیگر سبب افزایش نوسانات اقتصادی شده است. اعتراضات کارگری بر سر موضوعاتی همچون عدم پرداخت دستمزد و فساد محلی همچنان مکرراً به وقوع می پیوندد و شمار آنها به چندهزار در سال می رسد. به نظر می رسد حزب کمونیست چین تمایلی به مواجه شدن با واکنشهای منفی در قبال سرکوب این اعتراضات ندارد منوط به آنکه اعتراضها در شکل محلی انجام گیرد و خواستار اصلاحات اساسی تر نباشد و با هماهنگی کارگران دیگر صورت نپذیرد. برخلاف 1989 به نظر می رسد کانون نارضایتی ها امروزه در نواحی روستایی چین باشد که شاهد رکود درآمد در دهه 1990 بوده اند و از جهش اقتصادی در طول ان دهه سهمی عاید انها نشده است. اما همانگونه که عدم سازماندهی و پراکندگی روستاییان مانع از حرکت آنها در جهت حمایت از دولت در 1989 شد، همین عوامل سبب شده است که در ابتدای سده 21 نیز نتوانند علیه دولت به اقدامی دست بزنند.
در سال 2006، برنامه “
Frontline” در تلویزیون امریکایی PBS تصاویری را پخش کرد که در دانشگاه پکن ـ که بسیاری از دانشجویان آن در قیام 1989 مشارکت داشتندـ ضبط شده بودند. عکسی از "تانکمرد" را به چهار دانشجو نشان دادند اما هیچکدام نتوانستند بگویند موضوع عکس چیست. بعضی گفتند که آن عکس مربوط به یک رزه نظامی یا برنامه نمایشی است. این موضوع یا نشاندهنده سانسور شدید قیام در چین است و یا نمایانگر تأثیر تلقین های سیاسی است به نحوی که چنین دانشجویانی از تصویری که به منزله یک سمبل در جهان آزاد شناخته می شود، هیچ خبری ندارند.



تاريخ : پنجشنبه ۱٦ آبان ۱۳۸٧ | ٧:٢۳ ‎ب.ظ | نویسنده : مرتضی شیخ بگلو | نظرات ()